Bi cống tròn làm bể phốt có bền không? đánh giá thực tế

Bi cống tròn làm bể phốt không cốt thép đã và đang được dùng phổ biến tại nhiều công trình dân dụng trên cả nước, đặc biệt ở các tỉnh phía Nam. Không ít trong số đó đã hoạt động tốt 10, 15 năm mà không cần sửa chữa. Nhưng cũng có những trường hợp bể hỏng sớm. Sự khác biệt giữa hai kết quả đó không nằm ở việc có hay không có cốt thép, mà nằm ở điều kiện lắp đặt và sử dụng.

Bài viết này nhìn thẳng vào vấn đề đó. Không ca ngợi hay phủ nhận, chỉ phân tích dựa trên đặc tính vật liệu và thực tế vận hành.

Ống cống bi tròn không cốt thép dùng làm bể phốt có gì khác biệt?

Ống cống bi tròn không cốt thép là cấu kiện bê tông thuần, đúc sẵn hình trụ rỗng, thường có đường kính từ 800mm đến 1.200mm, cao 1m mỗi đốt. Bê tông sử dụng thường mác B20, không có lưới thép hay thanh thép gia cường bên trong. Toàn bộ khả năng chịu lực phụ thuộc vào cường độ bê tông và độ dày thành ống.

Khi dùng làm bể phốt, các đốt ống được xếp chồng thẳng đứng xuống hố đào, thường 3 đến 5 đốt tùy thể tích thiết kế. Bê tông đáy và nắp đậy được đổ hoặc đặt riêng. Bể thực chất là một xi lanh ngầm, chịu áp lực từ đất bao quanh từ bên ngoài vào và áp lực nước thải từ bên trong ra.

Điểm cần hiểu rõ: bể phốt không chịu tải trọng uốn lớn như cống thoát nước nằm ngang dưới đường. Kết cấu hình trụ chịu nén rất tốt, và bê tông vốn là vật liệu chịu nén xuất sắc. Đây chính là lý do ống cống không cốt thép vẫn đủ khả năng chịu đựng trong ứng dụng bể phốt ở điều kiện bình thường.

Đánh giá thực tế: Khi nào đủ bền, khi nào không?

Câu trả lời thực tế là: đủ bền trong nhiều trường hợp, nhưng không phải mọi trường hợp. Ranh giới đó được xác định bởi ba yếu tố chính.

1. Điều kiện địa chất nơi đặt bể

Đây là yếu tố quan trọng nhất. Ống cống không cốt thép chịu lực nén đều từ tất cả các phía tốt, nhưng chịu lực lệch tâm kém hơn nhiều. Khi nền đất bên dưới lún không đều, một phía bể bị chịu lực nhiều hơn phía kia. Đất tốt, đồng nhất thì lực phân bổ đều, bê tông không cốt thép hoàn toàn ổn. Đất yếu, đất cát rời hoặc đất mới san lấp thì nguy cơ lún lệch cao hơn, dẫn đến ứng suất kéo tại thành ống và vết nứt xuất hiện theo thời gian.

Thực tế ghi nhận tại các khu vực đồng bằng sông Cửu Long và vùng ven sông tại các tỉnh phía Nam: bể phốt từ ống cống không cốt thép bền hàng chục năm trên nền đất sét tương đối ổn định, nhưng hỏng trong 5 đến 7 năm trên nền đất yếu ven sông hoặc khu vực san lấp từ ao hồ.

2. Chiều sâu đặt bể và tải trọng bên trên

Bể phốt dưới sân vườn ít chịu tải trọng động. Bể phốt dưới đường vào hoặc bãi đỗ xe là câu chuyện hoàn toàn khác. Xe tải, xe bồn, thậm chí xe máy đi qua nhiều lần mỗi ngày tạo ra tải trọng động truyền xuống đất và tác động vào thành bể theo chiều ngang.

Với bể đặt dưới sân không có phương tiện cơ giới đi qua và chiều sâu từ mặt đất đến đỉnh bể ít nhất 500mm, ống cống không cốt thép hoàn toàn đáp ứng. Nếu bể nằm dưới lối xe, chiều sâu đặt dưới 400mm hoặc gần móng nhà, cần dùng ống có cốt thép để chịu được tải trọng động và lực tác động bất đối xứng.

3. Chất lượng thi công mối nối và đáy bể

Bản thân thành ống bi cống tròn thường không phải điểm hỏng hóc đầu tiên. Điểm yếu thực sự là mối nối giữa các đốt và liên kết giữa đốt dưới cùng với đáy bể. Nếu mối nối được chèn vữa không co ngót đúng kỹ thuật, bể có thể bền rất lâu. Nếu mối nối chỉ trát vữa qua loa hoặc để hở, nước thải rò ra ngoài, đất bị xói mòn và hệ thống sụt lún dần từ dưới lên.

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của bể phốt hỏng sớm, không phân biệt có hay không có cốt thép. Cách phòng ngừa là giám sát chặt khâu thi công mối nối và yêu cầu thợ kiểm tra bằng nước trước khi lấp đất.

Ống có cốt thép và không cốt thép: Khác nhau ở điểm nào thực sự quan trọng?

Nhiều người nghĩ cốt thép làm bê tông bền hơn về mọi mặt. Điều đó đúng với kết cấu chịu uốn như dầm hay sàn. Với kết cấu hình trụ chịu nén đều như bể phốt, thực tế phức tạp hơn.

Cốt thép trong ống cống bổ sung khả năng chịu kéo và chịu uốn, giúp ống không bị vỡ đột ngột khi có tải trọng lệch tâm mạnh. Khi có vết nứt nhỏ xuất hiện, cốt thép giữ các mảnh không tách rời, bể vẫn còn khả năng chịu lực một thời gian trước khi cần sửa chữa. Ống không cốt thép khi vượt ngưỡng chịu lực có thể vỡ đột ngột hơn.

Tuy nhiên, cốt thép cũng có điểm yếu riêng trong môi trường bể phốt. Khí H2S sinh ra từ phân hủy kỵ khí tạo ra axit sulfuric ăn mòn bê tông từ bên trong, và nếu lớp bê tông bảo vệ không đủ dày, cốt thép bắt đầu bị ăn mòn điện hóa. Ống không cốt thép không có rủi ro này vì không có thép cần bảo vệ.

Ở điều kiện đất nền tốt, lắp đặt đúng kỹ thuật và không có tải trọng cơ giới, ống cống không cốt thép hoàn toàn đủ bền cho bể phốt hộ gia đình. Khi điều kiện phức tạp hơn, loại có cốt thép an toàn hơn nhưng cũng cần đảm bảo chất lượng bê tông bảo vệ thép.

Dấu hiệu bể phốt đang có vấn đề và cách kiểm tra định kỳ

Bể phốt ngầm không nhìn thấy được nhưng vẫn có những biểu hiện cảnh báo từ bên ngoài khi có vấn đề:

1. Mùi hôi xuất hiện trong nhà vệ sinh hoặc lan ra sân dù không có ống tắc: có thể do rò khí từ mối nối hở hoặc ống thông hơi bị bịt.
2. Cống trong nhà chảy chậm đột ngột dù không có gì tắc ở đường ống trên: thường là dấu hiệu bể đã đầy hoặc ống dẫn ra giữa các ngăn bị tắc do cặn.
3. Vùng đất phía trên bể bị lún hoặc xuất hiện hố nhỏ: dấu hiệu nguy hiểm nhất, cho thấy thành bể có thể đã nứt vỡ và đất đang bị sụt vào.
4. Cỏ cây phía trên bể mọc xanh tốt bất thường so với xung quanh: nước thải rò ra đất cung cấp dinh dưỡng cho thực vật, có thể là dấu hiệu thấm xỉ.

Kiểm tra định kỳ đơn giản nhất là quan sát nắp thăm hàng năm một lần. Dùng đèn pin soi vào, kiểm tra mức nước có đúng mức thiết kế không và bề mặt thành bể trong tầm nhìn có vết nứt hay bong tróc không. Nếu bể chưa bao giờ được hút vệ sinh sau 5 năm trở lên, nên gọi xe hút bể để vừa vệ sinh vừa có cơ hội kiểm tra tình trạng bên trong.

Tuổi thọ thực tế và khi nào cần thay bể phốt?

Câu hỏi thực dụng nhất không phải là "có bền không" mà là "bền được bao nhiêu năm và điều kiện nào rút ngắn tuổi thọ đó".

Bể phốt làm từ ống cống không cốt thép trên nền đất tốt, lắp đặt đúng kỹ thuật có thể hoạt động 20 đến 30 năm mà không cần can thiệp kết cấu ngoài việc hút bùn định kỳ. Đây là con số ghi nhận được ở nhiều công trình dân dụng đã vận hành qua nhiều chủ. Ở điều kiện khó hơn, nền đất yếu hoặc tải trọng bên trên lớn, tuổi thọ thực tế rút xuống còn 8 đến 15 năm trước khi có biểu hiện cần sửa chữa.

Dấu hiệu cần xem xét thay bể hoặc gia cố kết cấu bao gồm: vết nứt xuyên thành xuất hiện nhiều điểm, mặt đất phía trên bể bị lún hoặc sụt và bể cần hút vệ sinh ngày càng thường xuyên hơn dù lượng người sử dụng không tăng (cho thấy thể tích hữu dụng đang giảm do cặn tích lũy không phân hủy được vì bể đang có vấn đề kỹ thuật).

Đủ bền nếu đúng chỗ, đúng cách

Câu hỏi "bi cống tròn làm bể phốt có bền không" không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người. Nhưng nó có câu trả lời rõ ràng nếu đặt đúng điều kiện.

Với hộ gia đình 4 đến 6 người, nền đất ổn định, bể đặt dưới sân không có tải trọng xe cơ giới và được lắp đặt đúng kỹ thuật, ống cống tròn không cốt thép hoàn toàn đủ bền và đủ an toàn. Đó là thực tế đã được kiểm chứng bởi hàng triệu công trình dân dụng trên cả nước.

Điều tạo ra sự khác biệt không phải cốt thép hay không cốt thép, mà là khảo sát nền đất trước khi xây, thi công mối nối đúng kỹ thuật và bảo trì đúng định kỳ. Ba điều đó gộp lại quan trọng hơn bất kỳ thông số vật liệu nào.

Thông Tin Liên Hệ

 02862 789 955 - Máy Bàn

 0906 39 18 63 - Zalo hỗ Trợ Mua Hàng

 0929 239 929 - Tư Vấn Kỹ Thuật

 Website: www.vlxdminhquan.com 

 Email: minhquanmqb2015@gmail.com

Một số sản phẩm liên quan khác

Cống bê tông ly tâm 

Cống rung ép

Cống bi chịu lực

Gối đỡ cống 

Tấm đan bê tông

Trụ hàng rào bê tông

Dải phân cách bê tông

Bó vỉa bê tông

Khuôn đúc cống bi

Một số loại khuôn đúc bê tông