Quy cách ống bi thoát nước bê tông chi tiết từ a-z

Ống bi thoát nước bê tông dài 1m là loại cống tròn đúc sẵn. Các đoạn nối với nhau thành tuyến để đưa nước mưa và nước thải ra khỏi khu dân cư, đường giao thông và khu công nghiệp. Nhìn bên ngoài, đoạn nào cũng na ná nhau. Điểm khác nằm ở những thông số mắt thường không thấy: đường kính trong, bề dày thành, lượng thép, cấp tải và kiểu mối nối. Chọn lệch một thông số, tuyến cống dễ nứt, lún hoặc rò rỉ sau vài mùa mưa.

Gọi tên cho đúng để đặt hàng không nhầm

Ngoài công trường, sản phẩm này có nhiều tên: ống bi, cống bi, cống tròn, ống cống bê tông cốt thép. Tất cả đều chỉ một dạng ống hình trụ rỗng đúc sẵn. Trong hồ sơ kỹ thuật, tên chuẩn là ống bê tông cốt thép thoát nước, và TCVN 9113:2012 là tiêu chuẩn quốc gia áp dụng cho loại ống này. Khi lập danh mục vật tư, bạn nên ghi tên chuẩn kèm tên quen dùng. Nhà cung cấp và tư vấn giám sát sẽ hiểu cùng một thứ.

Vì sao mỗi đoạn chỉ dài 1m

Ống bi thoát nước dài 1m có ba lợi thế kỹ thuật. Thứ nhất, với các cỡ nhỏ và vừa, mỗi đoạn đủ nhẹ để xe cẩu nhỏ hoặc máy đào gắn móc nâng được. Điều này rất hợp hẻm hẹp và mặt bằng chật ở TP.HCM, Bình Dương hay Đồng Nai. Thứ hai, đoạn ngắn chịu va chạm khi vận chuyển tốt hơn, ít bị nứt ngầm do xóc. Thứ ba, tuyến có nhiều mối nối nên uốn theo đường cong nhẹ được và thích ứng khi nền lún không đều.

Đổi lại, nhiều mối nối nghĩa là nhiều điểm có thể rò nếu làm ẩu. Vì vậy quy cách mối nối quan trọng ngang với quy cách thân ống. Phần sau sẽ nói kỹ hơn.

Mổ xẻ một đoạn cống bi từ lòng ống ra vỏ ngoài

Một đoạn ống bi thoát nước đạt chuẩn gồm ba phần: bê tông, cốt thép và đầu nối. Mỗi phần phải làm đúng thì cả đoạn mới làm việc đúng.

Lớp thép nằm ở đâu và vì sao phải đúng chỗ

Theo TCVN 9113:2012, cốt thép trong ống có thể một hoặc hai lớp, bố trí thành vành đai hoặc lồng thép. Ống nhỏ thường dùng một lớp. Ống lớn dùng hai lớp để chịu được lực nén của đất đắp và xe cộ phía trên.

Khi đất và tải trọng đè xuống, ống bị ép dẹt theo phương đứng và giãn ra theo phương ngang. Vành đai thép nhận phần lực kéo sinh ra ở thành ống. Thép dọc giữ cho lồng thép thẳng và không xô lệch khi đổ bê tông.

Vị trí thép quan trọng không kém số lượng thép. Lớp bê tông bảo vệ quá mỏng sẽ để hơi ẩm lọt vào, thép gỉ, nở thể tích và làm bong vỏ bê tông. Lồng thép bị lệch sát một phía thì thành ống bên kia yếu đi. Khi cần kiểm tra mà không phá ống, người ta dùng phương pháp điện từ theo TCVN 9356:2012 để xác định chiều dày lớp bê tông bảo vệ, vị trí và đường kính cốt thép.

Miệng bát, âm dương và gioăng cao su

Mỗi đoạn có hai đầu nối. Với kiểu miệng bát, một đầu loe ra thành bát, đầu kia nhỏ hơn và cắm vào bát của đoạn kế tiếp. Với kiểu âm dương, hai đầu có bậc khớp vào nhau. Mối nối được trám bằng vữa xi măng hoặc dùng gioăng cao su, tùy thiết kế.

Tuyến nằm sát mực nước ngầm, hoặc nơi nước thải không được thấm ra đất, nên ưu tiên gioăng cao su. Gioăng giữ kín nước tốt hơn và cho phép mối nối xoay nhẹ khi nền lún. Tuyến thoát nước mưa trên nền khô ráo có thể dùng mối nối trám vữa. Dù chọn kiểu nào, bạn nên chốt ngay từ khi đặt hàng. Đầu nối được tạo hình ngay lúc đúc, đến công trường mới đổi ý thì không sửa được.

Năm thông số cần chốt trước khi đặt hàng

Khi đặt ống bi thoát nước, bạn nên có sẵn năm thông số dưới đây. Đủ năm thông số này, xưởng mới tư vấn đúng quy cách mà không phải hỏi đi hỏi lại.

1. Đường kính trong (D): thường gọi theo mm, ví dụ D300, D600, D1000. Con số này quyết định lưu lượng ống dẫn được.
2. Chiều dài đoạn: ở đây là 1m. Cần nói rõ 1m tính cả phần bát hay chỉ phần thân hữu ích, để tính đúng số đoạn cho tuyến.
3. Bề dày thành và số lớp thép: quyết định khả năng chịu lực và độ bền của ống.
4. Cấp tải: ống đặt dưới vỉa hè khác ống đặt dưới đường xe tải, bãi container.
5. Kiểu mối nối: miệng bát hay âm dương, trám vữa hay dùng gioăng.

Chọn đường kính theo lưu lượng, không theo cảm tính

Nhiều công trình chọn đường kính theo thói quen. Cách làm đúng là tính từ lưu lượng cần thoát và độ dốc tuyến. Công thức thường dùng cho dòng chảy trong cống là công thức Manning: Q = (1/n) × A × R^(2/3) × S^(1/2). Trong đó n là hệ số nhám (bê tông thường lấy khoảng 0,013), A là diện tích mặt cắt ướt, R là bán kính thủy lực, S là độ dốc.

Ví dụ minh họa: ống D600, độ dốc 3‰, chảy đầy ống. Khi đó A ≈ 0,283 m², R = D/4 = 0,15 m, và lưu lượng tính được khoảng 0,33 m³/s. Đây chỉ là con số tham khảo để bạn hình dung. Thiết kế thực tế thường không cho ống chảy đầy mà chừa một phần tiết diện, và phải đối chiếu theo QCVN 07-2:2016/BXD về công trình thoát nước. Nếu độ dốc nhỏ hơn mà vẫn cần cùng lưu lượng, bạn phải tăng đường kính. Đây là lý do khu vực đồng bằng, nơi địa hình bằng phẳng, hay phải chọn cỡ ống lớn hơn vùng đồi dốc.

Cấp tải và độ sâu chôn ống

Cấp tải của ống phải khớp với tải trọng thật tại vị trí đặt. Ống đặt dưới vỉa hè và sân vườn chỉ chịu tải nhẹ. Ống đặt dưới đường nội bộ, khu công nghiệp, bến bãi phải chịu xe tải nặng và container, nên cần cấp tải cao hơn, thành dày hơn, thép nhiều hơn.

Độ sâu chôn cũng ảnh hưởng. Lớp đất phủ quá mỏng làm xe cộ truyền lực gần như trực tiếp xuống ống. Lớp đất quá dày lại tăng áp lực đất lên đỉnh ống. Vì vậy cấp tải, chiều dày đất phủ và loại phương tiện đi qua cần được xét cùng lúc, đừng chọn riêng từng thông số.

Đối chiếu TCVN 9113:2012 khi nhận hàng

TCVN 9113:2012 áp dụng cho ống bê tông cốt thép hình trụ đúc sẵn dùng cho công trình thoát nước. Tiêu chuẩn này dẫn chiếu các tiêu chuẩn vật liệu đầu vào như cốt liệu theo TCVN 7570, xi măng poóc lăng theo TCVN 2682 và thép cốt bê tông theo nhóm TCVN 1651. Với vùng nước có sunfat, tiêu chuẩn còn dẫn chiếu xi măng bền sunfat theo TCVN 6067. Tiêu chuẩn được cập nhật theo thời gian, nên bạn hãy đối chiếu bản hiện hành khi lập hồ sơ nghiệm thu.

Khi hàng về bãi, ống bi thoát nước nên được kiểm theo năm nhóm sau:

1. Ngoại quan: bề mặt không nứt, không rỗ sâu, không lộ cốt thép, không sứt mẻ ở miệng bát và đầu nối.
2. Kích thước: đo đường kính trong, chiều dài, bề dày thành và độ vuông góc của hai đầu so với thân.
3. Cường độ bê tông: kiểm bằng mẫu thử, hoặc dùng phương pháp không phá hủy như súng bật nẩy theo TCVN 9334:2012, hay kết hợp siêu âm với súng bật nẩy theo TCVN 9335:2012.
4. Lớp bảo vệ và vị trí thép: kiểm bằng máy điện từ theo TCVN 9356:2012 nếu hồ sơ yêu cầu.
5. Hồ sơ xuất xưởng: ngày đúc, lô sản xuất, kết quả thử và thông số ghi trên ống.

Thông số thử tải và độ kín nước nằm trong phần yêu cầu kỹ thuật của chính TCVN 9113:2012. Bạn nên yêu cầu nhà sản xuất cung cấp kết quả theo đúng chỉ tiêu mà thiết kế đã nêu, thay vì chấp nhận lời cam kết miệng.

Đất yếu, phèn, mặn: miền Nam đòi hỏi gì ở cống bi

Đồng bằng sông Cửu Long, vùng ven biển và nhiều khu đất mới san lấp quanh TP.HCM có chung vài đặc điểm: nền yếu, nước ngầm cao, nước phèn hoặc nhiễm mặn. Ba yếu tố này tác động trực tiếp lên ống.

Nền yếu làm tuyến cống lún không đều. Nếu đáy hào không được xử lý, các đoạn ống lệch cao độ, mối nối hở ra và nước rò vào đất, kéo theo sụt lún mặt đường. Với loại nền này, lớp đệm đá hoặc cát đầm chặt dưới đáy ống là bắt buộc, còn tuyến lớn nên có móng gối đỡ.

Nước phèn và nước mặn ăn mòn bê tông và làm gỉ cốt thép. Với ống bi thoát nước đặt ở những vùng này, bạn nên trao đổi với xưởng về loại xi măng (ví dụ xi măng bền sunfat), độ đặc chắc của bê tông và chiều dày lớp bảo vệ cốt thép. Bê tông đặc, ít rỗng thì nước khó thấm vào. Lớp bảo vệ đủ dày thì thép lâu bị gỉ. Hãy cho chúng tôi biết nguồn nước, độ mặn hoặc độ pH nếu bạn có số liệu. Thông tin này giúp tư vấn sát hơn nhiều.

Mùa mưa và triều cường là điều kiện thử tải thật sự của một tuyến cống. Mực nước ngầm dâng làm đẩy ống nổi khi ống còn rỗng, nên hào cần được hút nước và lấp đúng quy trình, không để ngập nước khi đang đặt ống.

Trình tự lắp tuyến cống từ đáy hào lên mặt đường

Ống tốt mà lắp sai thì tuổi thọ giảm rõ. Trình tự dưới đây là những bước chúng tôi thường nhắc khách hàng:

1. Đào hào và xử lý đáy: đào đúng cao độ thiết kế, hút nước, loại bỏ bùn và đất yếu. Rải lớp đệm đá hoặc cát rồi đầm chặt, tạo mặt phẳng đúng độ dốc.
2. Hạ ống: dùng cẩu hoặc máy đào có móc, nâng đều hai bên. Không kéo lê ống trên đất đá vì dễ sứt miệng bát và đầu nối.
3. Định hướng đoạn ống: đặt miệng bát hướng về phía thượng lưu, đầu nhỏ cắm theo chiều nước chảy. Làm như vậy nước không bị cản ở mối nối.
4. Lắp mối nối: vệ sinh sạch hai đầu, bôi chất bôi trơn nếu dùng gioăng, đưa đầu nhỏ vào bát đến hết hành trình. Với mối trám vữa, vữa phải đầy, không để lỗ rỗng và được miết kín phía trong lẫn ngoài.
5. Kiểm tra cao độ và độ thẳng: đo lại sau mỗi vài đoạn, sửa ngay khi lệch thay vì để đến cuối tuyến.
6. Lấp hào: lấp và đầm đều hai bên thân ống theo từng lớp mỏng, tránh đầm lệch một phía làm ống xô sang. Chỉ cho xe nặng chạy qua khi lớp đất phủ đạt chiều dày thiết kế.
7. Thử kín nước (nếu có yêu cầu): đổ nước vào đoạn ống giữa hai hố ga và theo dõi mực nước để phát hiện mối nối rò trước khi hoàn trả mặt đường.

Quy trình thi công và lắp ghép cấu kiện đúc sẵn có thể tham chiếu thêm TCVN 9115:2012 về kết cấu bê tông và bê tông cốt thép lắp ghép, thi công và nghiệm thu.

Gửi cho MQB những thông tin nào để nhận tư vấn sát công trình

Để chúng tôi đề xuất đúng quy cách ống bi thoát nước cho tuyến của bạn, bạn chỉ cần gửi những thông tin sau: đường kính dự kiến hoặc lưu lượng cần thoát, độ dốc tuyến, loại xe đi qua phía trên, độ sâu chôn, kiểu mối nối mong muốn, tổng chiều dài tuyến và địa điểm giao hàng. Nếu chưa chắc chọn thông số nào, bạn gửi bản vẽ hoặc hình ảnh hiện trạng, đội kỹ thuật của MQB sẽ trao đổi để làm rõ trước khi chốt.

Trước một tuyến cống, điều tốn kém nhất không nằm ở việc đặt hàng mà nằm ở việc phải đào lên làm lại. Nắm rõ quy cách ống bi thoát nước ngay từ đầu giúp bạn tránh được điều đó. Nếu bạn đang chuẩn bị một tuyến thoát nước mới, hãy gửi thông số cho MQB để chúng tôi cùng rà soát quy cách trước khi sản xuất.

Thông Tin Liên Hệ:

 02862 789 955 - Máy Bàn

 0906 86 26 96 - Hotline Bán Hàng

 0906 39 18 63 - Zalo hỗ Trợ Mua Hàng

 0929 239 929 - Tư Vấn Kỹ Thuật

Website: www.vlxdminhquan.com - www.khuonbetong.com

 Email: minhquanmqb2015@gmail.com