Tấm đan mương thoát nước có những ưu điểm càng dùng lâu càng thấy rõ

Tấm đan mương thoát nước khi mới lắp không có gì nổi bật. Nó phẳng, xám và nằm yên trên rãnh. Sau ba bốn mùa mưa, khoảng cách giữa loại làm kỹ và loại làm ẩu mới lộ ra. Tấm này vẫn êm và khít, còn tấm kia đã lún, sứt góc và kêu lạch cạch mỗi khi xe đi qua.

Cấu tạo nào giúp tấm bê tông đứng vững nhiều năm

Độ bền của tấm được quyết định từ bên trong, không phải ở lớp bề mặt.

Bê tông, thép và lớp bảo vệ

Tấm chịu uốn khi bánh xe đè lên nhịp mương. Vì vậy thép chịu lực phải nằm ở mặt dưới, nơi ứng suất kéo lớn nhất. Lớp bê tông bảo vệ cần đủ dày để hơi ẩm, muối và hóa chất từ mặt đường không thấm tới thép. Nếu thép bị đẩy lệch lên trên trong lúc đổ, tấm dễ nứt giữa nhịp dù bên ngoài trông rất chắc. Tấm đan mương thoát nước đúc sẵn tại xưởng hạn chế được lỗi này. Thép được kê con đệm cố định trước khi đổ, còn bê tông được đầm rung trong khuôn kín.

Khi làm việc với nhà sản xuất, bạn nên hỏi rõ các thông số sau:

1. Mác bê tông và cấp phối áp dụng cho từng cấp tải.
2. Đường kính thép, khoảng cách thép và cách bố trí lớp thép.
3. Chiều dày lớp bê tông bảo vệ ở mặt dưới và mặt bên.
4. Kích thước tấm, chiều dày và nhịp tựa thiết kế.
5. Tải trọng thiết kế và hồ sơ thử nghiệm của lô hàng.

Chiều dày, gờ tựa và mép vát

Chiều dày tấm gắn chặt với nhịp mương. Mương rộng thì nhịp lớn, nên tấm phải dày hơn hoặc tăng thép. Không nên lấy thông số của mương nhỏ để áp cho mương lớn.

Chiều dài gối tựa cũng quan trọng không kém. Tấm phải gác lên thành mương đủ sâu, nếu không góc tấm sẽ bị bóp vỡ khi xe chạy qua. Mép vát nhẹ ở các cạnh giúp giảm sứt mẻ trong lúc vận chuyển và khi mở tấm để nạo vét. Một số mẫu có tay nâng âm hoặc lỗ móc, nhờ đó thợ không phải cậy mép tấm bằng xà beng.

Ưu điểm chỉ lộ rõ sau vài mùa mưa

Ngày mới lắp, hầu hết các loại nắp đều trông ổn. Sự khác biệt xuất hiện khi mưa nắng, xe cộ, bùn và rác cùng tác động lên cấu kiện.

Chịu tải lặp mà ít bị mỏi

Mỗi tháng có hàng nghìn lượt xe đi qua nên tải tác động liên tục và lặp lại. Bê tông cốt thép thiết kế đúng có độ cứng cao, ít võng và ít phát ra tiếng gõ. Tấm đan mương thoát nước phù hợp với vỉa hè, sân bãi và đường nội bộ vì khối lượng nặng giữ tấm nằm yên trên gờ tựa. Tấm không bị nhấc lên khi bánh xe lăn qua như một số loại nắp mỏng.

Ít hao mòn khi tiếp xúc nước thường xuyên

Bê tông không gỉ như thép thường. Khi lớp bảo vệ đủ dày, cốt thép bên trong được che chắn trong thời gian dài. Bề mặt cũng không có lớp sơn hay lớp mạ để bong tróc, nên việc bảo trì thường chỉ là vệ sinh và kiểm tra mép tấm.

Bê tông còn có một lợi thế ít người nghĩ tới là hầu như không bị tháo trộm. Nhiều đơn vị quản lý khu dân cư và khu công nghiệp từng mất nắp kim loại, nên đã chuyển sang dùng tấm đan rãnh bằng bê tông vì lý do này.

Tóm lại, các ưu điểm thực tế gồm:

1. Độ cứng cao, ít võng và ít rung khi chịu tải.
2. Không gỉ, không cần sơn phủ định kỳ.
3. Khó bị tháo trộm.
4. Kích thước đồng đều, thay từng tấm rất nhanh.
5. Không phải đóng cốp pha đổ nắp tại chỗ, nên lắp nhanh.

Đặt cạnh nắp gang, nắp thép và tấm đổ tại chỗ

Không vật liệu nào thắng ở mọi điều kiện. Chọn đúng nghĩa là hiểu mỗi loại mạnh ở đâu.

Nắp gang chịu tải rất tốt và tuổi thọ cao, hợp với trục đường lớn hoặc khu vực nặng tải. Đổi lại, nắp gang nặng và dễ bị tháo trộm. Nắp thép tấm nhẹ hơn và thi công nhanh, nhưng cần sơn chống gỉ định kỳ và có thể gây tiếng ồn khi xe đè lên. Nắp composite nhẹ và chống ăn mòn tốt, song phải chọn đúng loại có tải trọng phù hợp với vị trí. Tấm đổ tại chỗ liền khối với mương thì cần cốp pha, phải chờ bê tông đạt cường độ và khó tháo mở khi cần nạo vét.

Ở vỉa hè, sân nhà máy, bãi xe và đường nội bộ, tấm đan mương thoát nước đúc sẵn cân bằng tốt giữa độ bền, khả năng tháo mở và công bảo trì. Khi cần mở mương, người vận hành chỉ nhấc từng tấm, làm xong đặt lại đúng vị trí cũ.

Chọn cấp tải theo vị trí đặt

Chọn sai cấp tải là nguyên nhân phổ biến khiến tấm nứt sớm.

Tiêu chuẩn châu Âu EN 124 chia nắp thành các nhóm từ A15 đến F900. Con số phía sau là tải thử tính bằng kN. Nhiều nhà sản xuất dùng cách phân nhóm này để mô tả sản phẩm. Bạn có thể hiểu nhanh như sau:

1. A15: khu vực chỉ có người đi bộ và xe đạp.
2. B125: vỉa hè, bãi đỗ xe con.
3. C250: rãnh sát lề đường.
4. D400: làn xe chạy trên đường.
5. E600 và F900: khu vực tải rất nặng như bến cảng, sân bay.

Đây chỉ là cách phân nhóm để tham khảo. Tải trọng cho từng công trình vẫn do kỹ sư kết cấu xác định theo loại xe, tần suất và tiêu chuẩn thiết kế của dự án. Khi đặt hàng tấm đan mương thoát nước, hãy ghi rõ vị trí lắp, loại xe thường xuyên đi qua và kích thước mương. Nhà sản xuất sẽ dựa vào ba thông tin này để tính chiều dày và bố trí thép.

Nghiệm thu lô hàng trước khi chở ra công trường

Việc kiểm tra tại xưởng hoặc tại bãi nhận hàng giúp tránh phải tháo dỡ sau khi đã lắp.

Trước hết, hãy đối chiếu hồ sơ. Bạn cần phiếu thử cường độ bê tông của lô hàng và bản vẽ chi tiết có ghi kích thước, thép, cấp tải. Sau đó là kiểm tra bằng mắt và bằng dụng cụ đo:

1. Kích thước dài, rộng, dày đo bằng thước thép ở nhiều vị trí, sai số phải nằm trong dung sai ghi trên bản vẽ.
2. Cạnh và góc sắc nét, không sứt, không rỗ tổ ong.
3. Không lộ thép, không có vết nứt xuyên.
4. Bề mặt phẳng, kê hai tấm cạnh nhau không bị chênh cốt.
5. Gõ nhẹ bằng búa cao su: tiếng vang đanh là bê tông đặc, tiếng đục cần xem xét lại.
6. Với công trình lớn, nên lấy ngẫu nhiên vài tấm trong lô để kiểm tra kỹ hơn. Bạn cũng nên dùng dụng cụ nâng phù hợp và xếp tấm theo chiều đứng hoặc chồng phẳng có kê gỗ đều, tránh để hai đầu tấm chịu tải khi xếp kho.

Lắp đặt cho phẳng và không rung

Chuẩn bị thành mương và gờ tựa

Trước khi đặt tấm đan mương thoát nước, hãy nạo sạch bùn đất và vữa thừa trên gờ tựa. Gờ tựa phải phẳng, đồng đều về cao độ và đủ rộng để tấm gác lên. Nếu gờ có chỗ lồi lõm, hãy dùng vữa mác phù hợp để tạo phẳng hoặc dùng băng đệm để tấm nằm khít và không phát ra tiếng gõ. Cao độ mặt tấm cần khớp với thiết kế thoát nước bề mặt để nước mưa chảy về đúng vị trí thu.

Đặt tấm, chừa khe và kiểm tra

Đặt tấm từ đầu mương, từng tấm một. Giữa hai tấm nên chừa khe nhỏ và đều để tấm không chèn nhau khi bê tông giãn nở vì nhiệt. Dùng thước dài đặt lên nhiều tấm liên tiếp để kiểm tra độ phẳng, rồi đi thử để phát hiện tấm bập bênh. Với tấm đan mương thoát nước dùng ở khu vực có xe qua lại, chỉ cho xe nặng vào sau khi lớp vữa đệm đã đủ thời gian đông cứng. Nếu nền mương yếu, hãy gia cố trước, nếu không tấm sẽ lún dần theo thời gian.

Ba lỗi hay gặp ở công trình

Lỗi thứ nhất là dùng tấm cấp tải thấp cho vị trí có xe nặng qua lại. Tấm nứt giữa nhịp chỉ sau vài tháng. Lỗi thứ hai là gờ tựa hẹp hoặc không phẳng. Góc tấm bị bóp vỡ và tiếng gõ khó chịu xuất hiện mỗi khi có xe chạy qua. Lỗi thứ ba là bỏ qua thoát nước mặt. Nước không có đường vào mương nên tràn trên sân, nhiều khi xói cả nền quanh tấm.

Cả ba lỗi đều tránh được nếu quyết định từ giai đoạn thiết kế và kiểm tra kỹ lúc nghiệm thu. Một tuyến tấm đan mương thoát nước lắp đúng kỹ thuật sẽ ít phải sửa chữa, kể cả khi lưu lượng xe tăng theo năm tháng.

Một phép thử sau cơn mưa lớn

Lần tới khi trời vừa tạnh mưa, bạn hãy đi dọc một tuyến mương và quan sát. Nước có rút đều không, tấm có kêu khi giẫm lên không, mép tấm có sứt không. Ba câu hỏi này cho biết nhiều điều hơn một bản báo cáo dài. Nếu cả ba câu trả lời đều ổn, bạn đang có một tấm đan mương thoát nước làm đúng kỹ thuật, và ưu điểm của nó sẽ còn rõ hơn ở những mùa mưa sau.

Một số sản phẩm cấu kiện bê tông đúc sẵn tại MQB

Gạch Lát Mái Taluy

Bó Vỉa Bê Tông Đúc Sẵn

Cống Tròn Đúc Sẵn

Trụ Hàng Rào Bê Tông Giá Rẻ

Cục Bê Tông Làm Rào Chắn Đường Đúc Sẵn  

Một số sản phẩm khuôn đúc mẫu tại MQB:

Khuôn Đúc Lam Chữ Z

Khuôn Đúc Dải Phân Cách Bê Tông 

Khuôn Cống Bi Bê Tông

Khuôn Đúc Gạch Giả Đá Vân Mây

Khuôn Đúc Lối Đi Sân Vườn Model G

Khuôn Đúc Lối Đi Sân Vườn Bằng Thép

Khuôn Đúc Mương U